تبلیغات
تـــــفاهـــــــم - دانستنیهای در مورد کعبه

*از بامیانم و از دیار كاوه وفریدون،
•از آرزوهایم این است كه سایه‌ی تبعیض و بی عدالتی بر زندگی انسانی چیره نگردد و آتش جنگ و نفاق امنیت و آسایش شان را بهم نزند.
•به آینده ای امید وارم كه نسیم محبت و دوستی رایحه خوش شادی را بر خانه های هموطنانم عطر افشانی كند و گل لبخند بر لبان كودكان شان شكوفه زند.
• توقعم از همه ی دوستان این است كه با دریغ نكردن نظرات خود یاریم نمایند.
ایمیل من: sadeqy_bamyani@yahoo.com

صادقی بامیانی

جستجو

 

دانستنیهای در مورد کعبه

چهارشنبه 1391/11/11   05:32 ب.ظ


نوع مطلب : دینی و مذهبی ،

undefined
به سوی دیار قبله
قسمت پنجم
کعبه که در وسط مسجد الحرام قرار دارد، قبله گاه مسلمین و از مقدس ترین مکان در دین مبین اسلام است. نامهای دیگر کعبه که در قران شریف نیز آمده عبارت است از:
1- «بیت العتیق»: لَكُمْ فِیهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَیْتِ الْعَتِیقِ [1]
2- «بیت الحرام»:  یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تُحِلُّواْ شَعَآئِرَ اللّهِ وَلاَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلاَ الْهَدْیَ وَلاَ الْقَلآئِدَ وَلا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرَامَ یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِّن رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُواْ وَلاَ یَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُواْ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ [2]   
3- «بیت المعمور»:  وَالْبَیْتِ الْمَعْمُورِ [3]     
4- «بیت المحرّم»: رَّبَّنَا إِنِّی أَسْكَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِكَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیُقِیمُواْ الصَّلاَةَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ یَشْكُرُونَ [4]
بنای کعبه توسط حضرت ابراهیم(ع) و فرزندش اسماعیل(ع) ساخته شده‌است.[5] بعضی هم بر این باورند که خانه خدا قبل از ابراهیم ساخته شده و نخستین سازنده آن حضرت آدم(ع) است.[6] در قرآن شریف نیز از کعبه به اولین خانه ای که برای عبادت خلق ساخته شده  یاد گردیده است: «اِنَ أَوَل بَیتٍ  وُضِعَ لِلنَاسِ لَلَذی بِبَکَّةَ مُبَارَکاً وَهُداً لٍلعَالَمَینَ» (آل عمران) بنابر گفتار تاریخ‌نگار اسلامی، آزرقی،[7] ساختمان کعبه ۱۰ بار بنیان شده‌است. به این ترتیب:
بنیان الملائکه
بنیان آدم
بنیان شیث
بنیان ابراهیم وپسرش اسماعیل
بنیان العمالقه
بنیان جرهم
بنیان مضر
بنیان قریش
بنیان عبدالله ابن زبیر
بنیان حجاج ابن یوسف الثقفی
تا پیش از فتح مکه توسط حضرت محمد(ص)، قریش کعبه را محل نگهداری و پرستش بتهای متعددی چون لات، عزی، نائله، منا، اسافه و... قرار داده بود. بزرگ این بت‌ها بنام هبل یادمی شد.
ساختمان کنونی کعبه در زمان حجاج ابن یوسف الثقفی بازسازی شد اما در سال 1040ق، در اثر جاری شدن سیل در مسجد الحرام تخریب گردید سلطان مراد چهارم عثمانی که از حکام آن زمان بود کعبه را با استحکام کامل باز سازی نمود بطوری که تاکنون به‌همین شکل پابرجا و استوار باقی مانده‌است. ارتفاع کعبه حدود ۱۳٫۱ متر، با طول و عرض ۱۲٫۸۶ در ۱۱٫۳ متر است.
پیش از بنای قریش، کعبه دو در داشت: یکی در ناحیه شرقی (محل در کنونی) و دیگری در ناحیه غربی. که از یکی وارد و از دیگری خارج می‌شدند؛ اما قریش تنها در ناحیه شرقی آن دری نصب کرد. بعدها عبدالله ابن زبیر در دیگر را گشود که به وسیله حجاج بن یوسف بسته شد و اکنون همان یک در باقی مانده‌است. این در تا به حال چندین بار عوض شده‌است و در سال 1398ق به دستور خالدبن عبد العزیز در جدیدی ساخته و نصب شد. ساختمان کعبه نیز از سال1040ق تا سده اخیر تعمیر نشده بود؛ ولی در سال1377ق و سپس 1417ق به دستور سعود بن عبد العزیز و قهد بن عبد العزیز در آن تعمیراتی صورت گرفت. سقف کعبه، دو سقفی است که با سه پایه چوبی که در میانه آن در یک ردیف قرار گرفته و نگهداری می‌شود. اطراف آن سنگ‌های مرمر نصب شده و در کنار آن پلکانی قرار دارد که برای رسیدن به سقف بالایی تعبیه شده‌است.

ارکان کعبه
به هریک از چهار گوشه کعبه، رکن می گویند و کعبه بر چهار رکن بنا گردیده‌است:

رکن حجر الاسود:
این سنگ در یک قاب ۳۰ سانتیمتری از جنس نقره و در رکن حجرالاسود کعبه در ارتفاع ۱٫۵ متری از سطح زمین قرار دارد.
 سنگ سیاه و مقدسی است که به اعتقاد مسلمانان هنگام بنای کعبه توسط آدم، این سنگ را فرشتگان از بهشت آوردند و بوسیله ی آدم  و سپس توسط ابراهیم و اسماعیل در گوشه‌ای از خانه نصب گردید. پس از بازسازی کعبه توسط قریش، این سنگ به دست حضرت محمد(ص) در رکن حجر اسود نصب شد که محل شروع طواف حجاج است. هرگاه واژه رکن بدون پسوند به کار رود، مقصود از آن رکن حجرالاسود می باشد.
 این سنگ مقدس، پیش از اسلام و همچنان پس از آن همواره مورد توجه بوده‌ و در شمار عناصر اصلی کعبه‌است. به لحاظ همین تقدس، حضرت محمد(ص) آن را نگاه داشت و دیگر سنگ‌هایی را که به شکل بت ساخته شده بود دور ریخت، حجرالاسود در جریان تخریب کعبه، که پنج سال پیش از بعثت صورت گرفت، در فاصله‌ای دور از مسجد واقع شد. در زمان نصب آن به جای خود، قریش به درگیری پرداختند، اما با درایت حضرت محمد(ص)، همه قریش در افتخار نصب دوباره  آن سهیم شدند و عاقبت این سنگ مقدس به دست خود آن حضرت نصب گردید. به مرور زمان و در اثر تحولات، از حجم نخستین این سنگ کاسته شد و حتی به چند پاره تقسیم شد که آخرین بار قسمت‌های آن را به هم وصل کردند و آن را در محفظه‌ای نقره‌ای قرار دادند. در حال حاضر تنها به آن اندازه که برای بوسیدن و سلام‌دادن لازم است، جای گذاشته‌اند.
در سال317 ق یکی از فرقه‌های منسوب به اسماعیلیان به نام «قرامطه»، حجرالاسود را از کنار کعبه برداشت و به احساء (منطقه‌ای در شرق عربستان سعودی) برد. این گروه به مدت ۲۲ سال (چهار روز کم‌تر) تا سال 339ق سنگ را در آنجا نگاه داشتند و سپس در عید قربان همین سال، آن را به جای نخستش بازگرداندند.[8]  پس از آن، طی سال‌های پیاپی، حجرالاسود به طور عمد یا غیرعمد از جای خود کنده شد و هر بار اجزایی از آن خرد و جدا گردید. هر بار این اجزا به هم چسبانده شد و همان‌گونه که گذشت، اکنون مجموعه آن در هاله‌ای از نقره قرار داده شده‌است. گفتنی است حجرالاسود آغاز و پایان طواف است و برابر آن، سنگ سیاهی روی زمین (تا انتهای مسجد) کشیده شده‌است. چراغی سبز رنگ نیز بر دیوار مسجد برابر حجرالاسود نصب شده تا راهنمای طواف کنندگان باشد.

http://www.aftabir.com/lifestyle/images/223d0a4e2283fa5f1f60e21f30af061d.jpg
حجرالاسود به عنوان  "یدالله"  یعنی دست خدا نیز گفته شده است، دست نهادن روی آن به معنای تجدید بیعت است، می گویند خداوند در عالم زر اولین بیعت را از انسان گرفته(بیعت فطری) و این تجدید آن بیعت و عهد است که جز خدا هیچ معبودی نداشته باشد، دست به ستم نزند، از بدیهای دوری کند، به خلق نیکی نماید  و انسان شایسته ای باشدو...
رکن عراقی  قبله اهل عراق در آن جهت است
رکن شامی قبله اهل شام در آن جهت قرار دارد
رکن یمانی که قبل از رکن حجر اسود قرار دارد در جهت قبله اهل یمن است.
رکن یمانی بار ها ترک برداشته و خراب شده که آثار آن کاملا نمایان است گفته می شود دلیل خراب شدن این رکن نا رضایتی آن از مردم است، رکن یمانی یکی از مقدس ترین رکن بعد از رکن حجر الاسود بشمار می آید.
 بعد از رکن شامی دو متر مانده به رکن یمانی محلی است که به اذن خدا شکافته شد و فاطمه بنت اسد از آن داخل کعبه گردید و حضرت امام علی(ع) را به دنیا آورد و اثر آن هنوز  مشخص  است.

قسمتهای مقدس کعبه

ملتزم
قسمتی از دیوار کعبه را که میان حجرالاسود و در کعبه قرار دارد، «ملتزم» می‌نامند. این محل را از آن روی ملتزم می‌نامند که مردم در آن قسمت می‌ایستند و به دیوار ملتزم شده، می‌چسبند و دعا می‌خوانند. در روایتی آمده‌است که پیامبر اسلام(ص) صورت و دست‌های خود را روی این قسمت از دیوار قرار می‌داد. همچنین، از آن حضرت نقل شده‌است که فرمود: «ملتزم، محلی است که دعا در آن‌جا پذیرفته می‌شود.»

مستجار
دیوار کنار رکن یمانی را که در پشت درب کعبه و مقابل ملتزم واقع است «مستجار» می‌نامند. «جار» به معنای همسایه و «مستجار» به معنای پناه‌بردن به همجوار و به صورت کلی‌تر «پناه بردن» است. این قسمت از کعبه نیز  به اعتقاد مسلمانان از  جاهای است که دعا در آن پذیرفته می شود. زمانی که خانه کعبه دو در داشت، در دیگر آن در کنار مستجار بود که بسته شد.[9]

شاذروان
شاذروان همان برآمدگی‌هایی است که در اطراف کعبه قرار دارد و آن بخشی از کعبه‌است که توسط قریش از ساختمان کعبه کاسته شد و اکنون همانند پوششی اطراف خانه را در برگرفته‌است. شاذروانِ کنونی از ساخته‌های سلطان مراد چهارم در هنگام ساختمان کعبه در سال 1040ق است. زمانی که در بازسازی‌های کعبه، ابعاد خانه قدری کوچک‌تر از بنای ابراهیمی آن شد، برای حفظ ابعاد اصلی، فضای عقب‌نشینی‌شده را با ساخت سکویی کم‌ارتفاع علامت‌گذاری کردند که «شاذَروان» نامیده شد و چون ملاک در طواف، حدّ اصلی کعبه‌است، فقها برای حصول شرط خروج طواف‌گزار از کعبه، طواف بر روی شاذروان را صحیح نمی‌دانند.
بنابراین، شاذروان همان سنگ مایلی است که بخش پایینی دیوار کعبه را تا روی زمین پوشانیده‌است، و همینطور بخشی که در مقابل حجر اسماعیل به صورت پلّه ی ساخته شده‌است که بلندی آن از سطح زمین ۲۰ سانتی‌متر و عرض آن ۴۰ سانتی‌متر است. این پله جایگاه کسانی است که برای نیایش و تضرع به درگاه الهی بر روی آن می‌ایستند و سینه و شکم خود را بر کعبه قرار می‌دهند و دستان را بر بالای سر خود و بر دیوار کعبه می‌گذارند. علت آن‌که در این قسمت شاذروان قرار داده نشده این است که در بنای ابراهیم، حجر اسماعیل جزو خانه کعبه بوده‌است که در ساختمان قریش به علّت کمبود مال حلال از خانه کاستند و بر حجر افزودند. همچنین در پایین درِ کعبه، شاذروان قرار داده نشده و به صورت پله‌ای صاف به طول ۳۴۵ سانتی‌متر ساخته شده‌است که مردم در ملتزم بر آن می‌ایستند و دعا و نیایش می‌کنند. در بالای شاذروان حلقه‌های از مس قرار دارد که در هنگام پایین آوردن جامه کعبه لب جامه به این حلقه‌ها می‌بندند تا جامه استوار باشد.

حطیم
دیواری است نیم دایره به ارتفاع ۹۰ سانتی متر و عرض ۱٫۵ متر که به دیوار قسمت شمال غربی کعبه وصل نیست. جنس حطیم سنگ مرمر سفید است. برخی نیز مساحت میان حجرالاسود و زمزم و مقام ابراهیم و قسمتی از حجر اسماعیل را «حطیم» می‌گویند. از مکان‌های محترم در مسجدالحرام است و مردم در این قسمت برای دعا جمع می‌شوند و به یکدیگر فشار می‌آورند. این که آیا حطیم تنها همان محدوده کنار حجرالاسود و باب کعبه را شامل می‌شود یا وسعت بیشتری دارد، اختلاف است. در روایتی از امام صادق(ع)، تنها همین موضع را حطیم می‌نامند.[10]  چنان که شیخ صدوق نیز آورده‌است که حطیم فاصله میان در کعبه و حجرالاسود را گویند، جایی که خداوند توبه آدم را پذیرفت.[11]

حجر اسماعیل
«حجر اسماعیل»، فضایی است میان کعبه و دیواری نیم دایره بنام حطیم (به عرض ۱٫۵ متر و بلندی ۹۰ سانتی متر) که از رکن عراقی تا رکن شامی را شامل می‌شود. حجر اسماعیل به عقیده اسلام، یادگار زمان ابراهیم و اسماعیل و مدت زمانی پس از بنای کعبه‌است و قدمت و پیشینه آن به زمان بنای کعبه به دست ابراهیم می‌رسد.
نقل‌های تاریخی تاریخ‌نگاران مسلمان، حکایت از آن دارد که اسماعیل و مادرش هاجر در همین بخش زندگی می‌کردند. از امام صادق نقل شده‌است: «الحِجرُ بَیتُ إِسمَاعِیلَ وَ فِیهِ قَبرُ هَاجَرَ وَ قَبرُ إِسمَاعِیلَ» [12] «حجر، خانه اسماعیل و محل دفن هاجر و اسماعیل است.» و نیز قبر بسیاری از  پیامبران دیگر.
از آنجا که حجر اسماعیل داخل در مطاف است، می‌تواند نشانه‌ای بر بزرگی آن باشد. در اصل، حجراسماعیل جزئی از کعبه‌است. هرگاه باران بر بام کعبه ببارد، از ناودان رحمت در این فضا می‌ریزد.
گویا برای نخستین بار، منصور عباسی، حجراسماعیل را با سنگ‌های سفید پوشانید. پس از آن در دوره مهدی عباسی و نیز هارون الرشید عباسی این سنگ‌ها تعویض و نو شد.

ناودان رحمت
«ناودان رحمت» که به آن "میزاب الرحمة"‏ یا «ناودان طلا» نیز گفته می شود، ناودانی است از طلا که بر بام کعبه نصب شده و به سمت حجر اسماعیل قرار دارد. هرگاه باران بر بام کعبه ببارد، آب از ناودان در حجر اسماعیل می‌ریزد.
می گویند ناودان را نخست حجاج بن یوسف ثقفی نهاد تا آب باران بر بام خانه جمع نشود. در روایت آمده‌است که دعا در زیر ناودان کعبه پذیرفته می شود.

مقام ابراهیم

به محل ایستادن ابراهیم می‌گویند و سنگی است به طول و عرض ۴۰ سانتی‌متر و بلندی تقریبی ۵۰ سانتی‌متر که جای پای ابراهیم روی آن است و مقابل در کعبه قرار دارد. رنگ آن میان زرد و قرمز متمایل به سفید است. زمانی که ابراهیم دیوار کعبه را با لا می برد ؛ وقتی دیوار اندازه ای بالا رفت که دست ابراهیم به آن نمی‌رسید، سنگی آوردند که ابراهیم بر روی آن می ایستاد و سنگ‌ها را از دست اسماعیل می گرفت و دیوار کعبه را بالا می برد.
بر روی این سنگ، اثر پای ابراهیم نقش بسته است اما اثری از انگشتان او نیست. از زمان مهدی عباسی بدین سو، این سنگ با طلا پوشانده شد و در محفظه‌ای قرار گرفت تا آسیب نبیند. حج‌گزاران پس از طواف واجب، باید در پشت مقام ابراهیم، ۲ رکعت نماز طواف به جای آورند. نماز طواف نساء نیز پشت مقام ابراهیم خوانده می‌شود.
طبق آیات قرآن این مقام یکی از شعائر الهی است: «وَ اتَّخِذُوا مِن مَقامِ إِبراهِیمَ مُصَلَّی» (بقره/۱۲۵)
در گذشته، بر روی این محل بنایی بزرگ از آجر و سنگ و چوب بنا شده بود که اطراف آن را با آیات قرآن مزین کرده بودند. از آنجا که این قبه قسمتی از مسجد را به خود اختصاص داده و از فضای مطاف کاسته بود، کم‌کم از انتقال آن به محلی دیگر در مسجد الحرام سخن به میان آمد.
براساس برخی گفته‌ها مقام ابراهیم تا فتح مکه به دیوار کعبه چسبیده بود و پس از فتح، محمد آن را از دیوار درآورد و کنار کعبه، نزدیک در نصب کرد. زمانی که آیه «وَ اتَّخِذُوا مِن مَقامِ إِبراهیمَ مُصَلًّی» را گفت، دستور داد تا مقام را جایی که اکنون قرار گرفته انتقال دهند.
 نماز طواف را باید پشت سر مقام ابراهیم خواند زیرا او امام است و  باید به او اقتدا نمود و به دنبال جای پای او در حرکت شد، اقتدا به امام لازم است.
 
پرده کعبه
بر روی کعبه پوششی سیاه رنگ وجود دارد که به آن «پرده کعبه» یا «جامه کعبه» به عربی "کسوة الکعبه"‏ می گویند. نخستین کسی که خانه کعبه را پرده پوشانید تُبع حمیری پادشاه یمن بود. حضرت امام علی(ع) نیز همه ساله از عراق برای کعبه پرده‌ای می‌فرستاد. چون مهدی عباسی به خلافت رسید خادمان کعبه از انبوهی پرده‌ها بر روی کعبه شکایت کردند و گفتند بیم آن می‌رود که خانه صدمه ببیند. مهدی عباسی خلیفه مسلمین دستور داد پرده‌ها را بردارند و تنها یک پرده بر آن بگذارند و سالی یک بار آن را عوض کنند این سنت تا به امروز ادامه دارد. و بر آن آیه‌هایی از قرآن قلاب دوزی شده‌است.
تذکر: در تهیه این اطلاعات از سایت "ویکی پدیا" نیز استفاده شده است

[1] .سوره حج/ آیه 33
 [2]  سوره مائده، آیه ۲
[3] . سوره طور، آیه ۴
[4] . سوره ابراهیم، آیه ۳۷
[5] . ابن کبیر، قصص انبیاء، ساخت کعبه
[6] . تاریخ و آثار اسلامی مکه مکرمه و مدینه منوره، اصغر قائدان، نشر مشعر، ۱۳.
[7] . الأزرقی، ابی الولید، محمد بن عبدالله، بن احمد الأزرق. «اخبار مکه وماجاء فیها من الآثار» ج۱. ج۲. دار الأندلس: بیرت، انتشار سال ۱۹۷۷ میلادی. (به عربی).
[8] . شرح این واقعه با عنوان «فتنه قرامطه در مکه» در فصلنامه «میقات حج» شماره پنجم به قلم آقای یعقوب جعفری چاپ شده‌است.
[9] . جواهر، ج۱۹، صص ۳۵۳-۳۵۶.
[10] . علل الشرایع، ص۴۰۰ کافی، ج۴، ص۱۹۴.
[11] . من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص ۲۰۹.
[12] . کافی، ج۴، ص۲۱۰.

نوشته شده توسط : صادقی بامیانی

مسعود
یکشنبه 1393/08/18 06:59 ب.ظ
خوب بو اطلاعات جالبی بود لطفا به ایمیلم بفرستید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
 
Online User
IranSkin go Up